IZICHWAYISISO(PROJECTS)
Siphathokuhle Ngulube
Salibonani bafundi. Ngithemba liqhuba kahle ezifundweni zenu njalo seliqalile ukuchwayisisa ngezingxaki eselizinanzelele ezindaweni eliphila kuzo. Sike satsho phambilini ukuthi umfundi kangatshoni esiyakhatshana kuzichwayisiso zakhe kodwa kadinge nje endaweni ahlala khona, ebantwini aphila labo, ukuze izichwayisiso zakhe zibe lesisindo njalo zingadingi ukuba atshone esengosemgwaqweni edinga ulwazi oluthile ngohlupho lwakhe.
Phela kunengi okudingakalayo ngohlupho ukuze kutholakale isisombuluko. Ngeviki ephelileyo sitshilo ukuthi kukhangelelwe ukuba izichwayisiso zibe lezihlokwana eziyisithupha, lapho umfundi azachwayisisa kabanzi ngaphansi kwazo (6 stages). Ngaphansi kwalezi zihlokwana, kufanele sizwisise ukuba kuyini okudingakalayo ukuze singalahleki. Isihlokwana sakuqala (stage 1) silezigatshana ezimbalwa ngaphansi kwaso. Isigatshana sakuqala, kukhangelelwe ukuba umfundi aqambe isihloko azachwayisisa ngaso. Sinanzelele bafundi ukuthi isihloko lesi kufanele sivele kusilabhasi yesifundo sakho. Ezinye izihloko zingavela ezintweni ezithinta izifundo ezinengi (cross cutting themes.) Lapha umfundi uyabe ekhethe isihloko esingathinta izifundo ezinengi. Nxa usuhambise isihloko, kusigatshana esilandelayo ukhangelelwe ukuba uqambe Ingxaki (problem identification). Isibonelo: “Intsha yeDetema High School ayilalo ulwazi ngokulondolozwa kokudla kwesintu ngendlela zayizolo.” Nxa usuluqambile uhlupho isigatshana esilandelayo sikhangelelwe ukuthi uchaze uhlupho lwakho ngamafitshane (problem description). Lapha usebenzisa amabala angamangaki nje ukuba uchaze uhlupho lwakho.
Sisebenzisa isibonelo esingaphezulu, usungatsho ke ngamafitshane ukuthi intsha yeDetema ayisela ulwazi olwaneleyo ngokulondoza ukudla kwesintu ngendlela yezolo osekusenza beyame kakhulu esilungwini. Usungatsho ngamafitshane ukuthi lokhu sekudale uhlupho olunganani esigabeni. Umfundi esenze kanje usengaya kusigaba esilandelayo lapho sizakhangela khona izindlela ezitshiyeneyo zokulondoloza ukudla kwesintu.
Kafitshane nje. (Brief statement of intent). Ngaphansi kwalesi isihloko kungangena njalo izinjongo zomsebenzi wakho kafitshane. Sikhona njalo isigatshana lapho umfundi akhangelelwe khona ukuba aqambe umbono obanzi ngesichwayisiso sakhe (statement of the main idea). Lo ngumqondo oveza khona kanye ojonge ukuchwayisisa ngakho. Sikhangela isihloko esilandelayo sesingathi, “Ukulondolozwa kokudla ngendlela yesintu”. Yikho phela esikujongileyo lokhu. Izichwayisiso ngokulondolozwa kokudla ngendlela yezolo.
Umfundi esenze kanje usengaya kusigatshana sokucina lapho azachaza khona konke azakudinga lazakwenza ukuze kutholakale isixazululo ngohlupho achwayisisa ngalo. (Project execution plan). Lapha umfundi usengatsho ukuthi uzakwenza njani ukuze athole ulwazi.
Angatsho ukuba uzaxoxisana labantu abathile abalolwazi kumbe njalo uzagugula athole ulwazi. Usungatsho lokuthi uzabala izingwalo ezithile. Kunengi nje umfundi angakwenza ukuthola ulwazi ukuze kube lesixazululo. Angaqamba lezinto azazisebenzisa. Nxa ezasebenzisa izimbiza, kaziqambe kumbe njalo uzadinga izinkuni, kakuqambe konke nje abona angathi uzakudinga. Ngamafitshane, yiso isigaba sakuqala lesi. (Stage 1). Sizaqhubeka ngeviki ezayo sikhangela isigaba sesibili. Sikhumbule bafundi ukuthi siyachwayisisa, ngakho kumele sibale izingwalo kumbe njalo sizimisele ukudinga ulwazi ngezindlela ezitshiyeneyo. Asihlanganeni ngeviki ezayo.




