Online Reporter
Siphathokuhle Ngulube
Salibonani bafundi. Ngithemba liqhuba kuhle ezifundweni zenu. Siyaqhubeka sikhangela izaga. Zinengi izingwalo esilazo esiNdebeleni ezisifundisa ngezaga njalo ezibhalwe ngabalobi abanengi. Izaga zihlelwa ngezindlela ezitshiyeneyo kusiya ngabo ke abalobi.
Abanye abalobi bakhetha ukuzihlela besebenzisa iziqalo zamabizo. Ngakho-ke izaga eziqala ngendlela ezifananayo uyazithola zindawonye njalo, njalo.
Abanye njalo abalobi bazihlelile belandela i-Alphabet. Zonke izaga eziqala nge-Alphabet efanayo zifakwe ndawonye. Isibonelo eziqala ngo I, Imbila yaswela umsila ngokulayezela, indwangu zihlekana iziphongo, induku enhle iganyulwa ezizweni njalo, njalo.
Zingahlelwa futhi ngezindikimba zazo kumbe njalo ngemisebenzi yazo kanti njalo kwezinye indawo zingahlelwa ngembali yazo. Kugwalo lwethu esilwenzayo iMvelo lolimi zihlelwa kukhangelwe kakhulu lapho ezithathelwa khona.
Zikhona ezithathelwe ezintweni ezimilayo. Isibonelo umqokolo wendwangu uvuthelwa emlonyeni. Umqokolo yisihlahla esizimilela egangeni sizikhulele nje kungela mizamo yomuntu eyenziwayo. Sabunjwa ke lesi saga kukhangelwe leso sihlahla.
Sikhona njalo esithi, ngumnyankomo. Umnyankomo kuthiwa butshani. Zinengi ke izaga ezihlelwe ngumlobi ezithathelwe kokumilayo. Ezinye yilezi, uthango ludla amakhomane, isihlahla kasinyelwa, kubomvu umkhiwa ukhithikile njalo njalo.
Zikhona ezihlelwe zisuselwa kuzinyamazana ezifuyiweyo kumbe ezeganga. Zinengi ke lezi izaga ngoba iNdebele belivele liphila kakhulu ngokufuya kanye lokuzingela ngakho bebezazi kakhulu izinyamazana.
Siyathola izaga ezinjengalezi, imbuzi igudla iguma, inyathi ibuzwa kwabaphambili, inkomo ingazala umuntu, uyoze ulutheze olulenkume, inyoni itshayelwa abadala. Kuyavela ukuthi ezinye zibunjelwe phezu kwezinyamazana zekhaya kuthi ezinye njalo zabunjelwa phezu kwezinyamazana zeganga. Lokhu kuveza obala ukuthi izinyamazana zaziyi ngxenye yempilo yeNdebele.
Zihleliwe futhi izaga ezithathelwa ebantwini. Ngoba iNdebele belinanzelela kakhulu izenzo zomuntu, zikhona izaga ezichaza umuntu ngezindlela ezitshiyeneyo.
Isibonelo, akukho qili lazikhotha emhlane, unyawo alulampumulo, ingane engakhaliyo ivela embelekweni, inxeba lendoda alihlekwa.
Zinengi singeke siziqede lezi izaga kodwa okumqoka okuvelayo yikuthi iNdebele lalikhaliphile lalicubungula lonke ulutho ababephila lalo baze baphume lezaga ebezisebenza ukulaya, ukuxwayisa, ukulimukisa, ukufundisa umuntu ukuze abe ngumuntu ebantwini.
UNdlukula kuMvelo lolimi uzihlelile futhi izaga ezimbaxambaxa. Lezi ngezingakhanyiyo ukuthi zihlelwe zisukela ngaphi kahle kahle. Umdabuko wazo awuveli kuhle. Izibonelo, ngaze ngafa kabili njengomkhoba,giga sithebe kade wacholela, elokufa alitsheli, indlebe yisifebe.
Zonke lezi izaga aziveli kahle ukuthi zisungulwe zivela ngaphi kodwa okuvelayo nje yikuthi ziveza okumqoka ngendlela iNdebele elalinanzelela ngayo. Yiyo indlela uNdlukula ahlele ngayo izaga esizenzayo. Umbuzo usungadinga ukuba sichasise ukuba kambe ukuhlelwa kwezaga lokhu okwenziwa nguNdlukula kunceda ngani kithi esibalayo.
Okokuqala esingakutsho yikuthi kulula ukudinga isaga lengcazelo ngoba ziyabe zingaxubananga. Ungabakwazi lapho ezisukela khona lomdabuka kulula ukuwucubungula, akufani lanxa zixubene.
Indlela izaga lezi ezihlelwe ngayo zipha umbono obanzi ngempilo yamaNdebele. Kuvela obala nje ukuthi babephila ngezilimo, isihlahla zeganga kanye lezinyamazana kakhulu. Nxa izaga zixubene kunzima ukuzihlela njalo kudala ukuthi kuphume imibono exubeneyo esuka iphambanise amabala.
Ngalokho ke ukuhlela kukaNdlukula kuyangcomeka kakhulu ngoba ingqondo kamabala ayisabalali, ingxila kulokho izaga ezidabuka khona.
Indlela uNdlukula ahlele ngayo yenza sivume ukuthi izaga ziyisibuko sempilo yeNdebele ngoba siveza impilo yonke yeNdebele. Asicubunguleni ke Sithole njalo okunye okuhle ngokuhlela kukaNdlukula ukuze kusisize nxa selisiya kumihloliso yethu. Asihlanganeni kuviki ezayo.
