ULIMI LOMUMO: UKUHLALISANA LABOMAKHELWANE

Sikhumbuzo Dabengwa
Siyahlangana bafundi njalo kule iviki. Silokhu siqhubeka ngenkulumo yethu yomumo. Kambe umakhelwane omuhle ngonjani?

Umakhelwane omubi yena ngonjani?

Kuhle ukwakhelana njalo nxa liphilisana kuhle kucina kudaleka ubuhlobo obuthile obungelakwephuka loba nini.

Nxa sihlolisisa sibona ukuba amaNdebele ayehlalisana kuhle nanku silezaga ezikhomba lokho. Ezinye zazo nanzi

a)    Izandla ziyagezana.

b)    Imikhombe iyenanana.

c)    Ikhotha eyikhothayo.

Ziyaqhubeka zisiyaphambili zibonisa ukuba abantu babephila ngokusizana kungekho ukuncitshana. Oncitshanayo wayejayele ukubizwa ngelokuthi uncweba ufudu lubhense kumbe kuthiwe ngumanqomfi. Akukuhle ukuncitshana bafundi nxa sakhelene.

Emkhonweni wakithi kwakuthi umuntu angaba lezivakatshi, zingaphumi egumeni kunganxuswanga umakhelwane ukuba azobingelela abemzini. Usezakuthi nxa esevalelisa umakhelwane aphiwe izincamuncamu ezize labemzini.

Kwakuthathwa itshukela, isepa, lokunye nje ahambe esisitheka umuntu wabantu.

Angikhulumi ngokubonga ngoba izangelo zaziphambana kudale lokuba abantwana balelikhaya bazi izangelo zakomakhelwane.

Ngize ngikhumbule isalukazi esizala umama uMabhena, uMntungwa kaZembe. Wayakhelane logogo uMaMiya eSigodini.

Babewuqhuba lumkhuba thina abancane singakakuzwisisi sasimangala ukuba bazihluphelani kangaka.Sasingafiki isivakatshi bengabizananga bakhulumisana ngowemzini lo.

Nxa sasinanzelela futhi sasibona benikana ukudla ngezitsha. Izitsha zabo lezi zazilandela omunye umkhutshana wokuphana. Nxa isitsha sithe saphuma siphethe ulutho kwakulihlazo ukuba sibuyele sigenqezela nje singela lutho.

Ubuntu bomuntu obuyisela isitsha abephethe ngaso isispho bebubonakala ngokubuyisela lesositsha sesiphethe olunye ulutho olungafani lalolo obeluphethwe. Kulezi izinsuku izitsha seziphambana nje zibuyele zigenqeza nje.

Bekungenjalo izolo.

Asihloleni okulandelayo siphendule imibuzo ebuziweyo.

Lisemasimini liyahlakula.

Nangu uMaMoyo edlula elikhulumisa esiya kweyakhe insimu ephambidlana kodwa ulethanjana afuna ukulihlafuna logogo.

Kufanele enzeni uMaMoyo?

a)    UMaMoyo kufanele afike axoxisane logogo lina liqhubeke ngokuhlakula.

b)    Kufanele uMaMoyo azethule axhume endimeni yokuhlakula anduba acele ithuba lokukhulumisana logogo bebabili.

c)    UMaMoyo uyamemeza ugogo ethangweni ugogo atshiye ukuhlakula amlande baxoxe.

UDube loMpofu bakhelene koBulawayo edolobheni lakoNtuthuziyathunqa. Umfana kaDube kezwa uhlezi elamacala sonke isikhathi kubomakhelwane. Lamhla lokhu ukhabe ibhola layatshaya ifasitela lakoMpofu. UDube njengomakhelwane ozwisisayo kufanele enzeni? Khetha kumpendulo ezilandelayo.

a)    UDube kufanele axolise ngokuthenga ifasitela lakoMpofu nanku imali iyavuza kuye.

b)     UDube uyazihlalela emzini wakhe lanxa ezwe ngomonakalo womfana.

c)    UDube uthi esezwe ngomonakalo adonse umfanakhe ngendlebe anduba ayexolisa koDube.

Asiqhubekeni silandela izindlela ezilobuntu bafundi ekuphilisaneni labomakhelwane bethu.

Related Posts

Ubotshwa elamathani amabili embanje

KUBOTSHWE indoda eleminyaka engu-58 ngemva kokuba itholakale ilembanje ezilesilinganiso esingaba ngamathani amabili kwenye itruck stop eseSoutherton, eHarare ngoLwesibili. UTapson Ndou ongumtshayeli wezimota ezinkulu ubotshwe kulandela ukuncwetshwa kwamapholisa indlebe abikelwe ukuba…

Bekusinwa kudedelwana kusuku lukaBulawayo

Nkosilathi Sibanda IDOLOBHO lakoBulawayo ngoMvulo beligcwele injabulo nanko inengi labantu liphume ngobunengi emigwaqweni ukuzonanza iBulawayo Day. Umkhosi lo ubuthakazelela iminyaka engu-132 yalelidolobho. Umkhosi uqale ngombukiso we-parade le-carnival emigwaqweni esenzikini yedolobho…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

×
×