admin
Kuloba uPathisa Nyathi
Ngeviki edluleyo ngahlangana lendoda eyathi yona isibongo sayo ngesakoSambane. Yona lezihlobo zayo bahlala koGutu esifundeni seMasvingo. Balobuduna obubodwa nje zwi esigabeni seBikita eMasvingo njalo. Okwesikhatshana ngenwaya impandla ngajulisa umkhumbulo ngidinga ukuthi kambe sengake ngahlangana lesibongo sakoSambane?
Okwenza ngenwaye impandla yikuthi ngisanda kwenza umsebenzi owawuphathalene lezibongo zabantu beZimbabwe, bonke nje jikelele. Lapha-ke ngagoqela imihlobo yonke: amaShona, amaKalanga. amaNdebele, amaXhosa, amaTonga, aBabirwa, amaVenda, amaTshangane, amaNambiya, hawu, ukuqamba yikuthanda!
Ithe isengeza indoda leyo engangixoxa layo yathi esiShoneni bangabakoNhenga, baphinde babengabakoMatutu.
Ngapha ngesiNdebeleni silabo abakoMathuthu abazithi bangabakoNdlela bedabuka eSwazini. Amatutu esiShoneni kutsho inqumbi zenhlabathi ezitshiywa yisambane nxa sigebha umlindi.
Angazi-ke ukuthi esiNdebeleni amathuthu kuyini? AbakoSambane laba abakoGutu bazazi bengabeza kuleli bevelela enyakatho. Esingasakwaziyo-ke yikuthi kambe uMatutu loMathuthu ngabantu banye na?
Sibuza umbuzo lo ngoba bakhanya bavelela ezindaweni ezitshiyeneyo. ESwazini kusezansi kube kanti abakoGutu labaseBikita bazazi bezefika kuleli bevelela enyakatho. Kusadingeka ukuthi imvelaphi yalaba abantu iphandisiswe kuze kuvele iqiniso.
Kodwa ngemuva kwesikhatshana ngaqala ukukhumbula izibongo zenkosi uMzilikazi Khumalo umsunguli wesizwe sikaMthwakazi. Kulalapho okukhulunywa ngaye uMzilikazi Khumalo ephakamisa ijozi igazi likaSambane inkosi yeMgidleni lanquma. Nanso-ke inkosi eyalwa lamaNdebele eyayithiwa nguSambane. Esingakwaziyo-ke yikuthi kambe lokhu kwakulibizo lakhe iloba sasiyisibongo?
Ukuxoxa ngesibongo sakoSambane lokhu kwenza ngiqale ukucabangisisa kabanzi ngale inyamazana. Ngelihlo esiyikhangela ngalo kusuka kumangalise ukuthi bakhona abantu abazibonga ngale inyamazana. Inyamazana le yebo ilamandla amakhulu.
Nxa sisithi uzibani yisambane siyabe sibabaza amandla akhe, lokukhuthala kwakhe emisebenzini. Lokhu kuthathelwa kundlela isambane esigebha ngayo umlindi. Sithi ngamuva kokusebenza lokho singaze salala kulowo umlindi. Yikho nje kuthiwa yisimbamlindi singawulali.
Aluba besisazi lokhu kodwa ngayo linyamazana ngabe siyibona ngelihlo elihle. Pho le yinyamazana ehamba ebusuku. Idla umuhlwa iwuyenga ngendaba. Nxa betsho abaziyo bathi isambane sifika esidulini esilomuhlwa sigebhe umuhlwa usale obala. Sona-ke sesizakhupha ulimi lwaso olude siluchaye lapho esigebhe khona. Umuhlwa asazi ukuthi usuzakhangwa yini kodwa uyeza uzekuthi bhabhe elimini. Isambane besesimane siluhwebele phakathi ulimi siwuginye umuhlwa.
Sibanengi esingakaze sisibone isambane ngoba sihamba ebusuku. Sona siyabona kodwa awethu abona lufifi, sisitsho ukuthi abona luvilibana nxa insaba zelanga zingekho. Amandla esambane asemsileni waso. Siphanda ngezinyawo zangaphambili ezilenzipho ezinde, eziqinileyo kanti futhi zicijile.
Kufana nje lokuthi isambane silepiki. Sekuzakuthi inhlabathi esiyigebhileyo siyifuqele emuva lapho ezakwamukelwa khona ngumsila, ifotsholo yesambane.
Uyatshona umlindi ogejwe yisambane. Izolo izimpi zisaphakwa abasele empini babefuqelwa kuwo umlindi wesambane ubusugqitshwa ngenhlabathi kubeyikulondolozwa kwabo. Kanti kwakungathiwani abantu bephakathi kohambo? Isidumbu sasingeke sathwala kuhanjwe laso ekhaya. Sasingafika sesiphihlika ngokonakala.
Phela amabutho ayehamba umango omude lapho ayesiyazidla khona. Kwakungadingeki lokuthi azi lapho alondoloze khona lo osethule. Wayengabuyiswa ofe ngendlela yomkhonto, okuyindlela yobuhlungu. Nxa ethe wabuyiswa umoya wakhe wawungaletha ulaka lothuthuva phakathi kosapho.
Siyagadwa-ke isambane nxa sisizwa. Futhi kuthiwa labo abasigadayo bakwenza lokhu befulathele. Sona siyazi lapho okuyiwa khona. Umgadi yena ukhangele okungathutsha emuva. Lumsebenzi wesambane, owokuba yinzomba yabakhunkuli, wenza singaze sathandeka kumaHlabezulu ngenxa yokuthi sona lesikhova ngabaphelekezeli balabo abakhunkulayo abangathandi ukwanda kwabantu.
Kodwa nxa kukhona izinyamazana ezithanda isambane ngamakhanka. Ikhanka kalikwazi ukugebha umlindi, lona limane nje lingene emlindini eliwufumane ugejwe yisambane. Lilala-ke lapho lenze umlindi wesambane umuzi walo lize licine linyelezela khona lapho. Yikuphathisana kwezidalwa zasendle lokhu.
Lezinyanga ziyasicuya isambane nxa zithe zasithola sibulewe ngabazingeli. Igazi, izinyawo, ubuchopho, ulimi lobulongwe kuyalonjwa ngoba kuthiwa kulomsebenzi wakho kubosiyazi. Lesikhumba belo silakho esikulonjelwayo.
UMzondiwa wabanye nguSontandose kwabanye!
Online Reporter