Watsha tsotsi: Phangisani ukubika amacala okudlwengulwa

SILOKHU sisacebisana ngabetheswa amacala athize abadingwa ngamapholisa njengalokhu esikwenze kuviki edluleyo, simangele ukwamukela imbiko yokuhlukuluzwa kwabesifazana kwezocansi! Ngokunjalo, sithe kesibonisane labo abesifazana ngemilayo ebapha igunya, ilungelo lendlela okumele baphathiswe ngayo nxa behlangana lohlupho lokuhlukuzwa ngaleyo indlela eZimbabwe.

Ngithemba lisakhumbula bakwethu ukuba kusukela ngesikhathi kusadingwa indlela zokubunjwa komthetho wokulawula ukuhlukuluzana kwabantu labantwana ezindlini, ngemakhaya kumbe phakathi komdeni i-Domestic Violence Act, kwasungulwa i-Victim Friendly Court (VFC) le-Victim Friendly Unit (VFU). Amaqembu la alungiselwa ukuphatha indaba zalabo abahlukuluzwa kwezocansi kusukela bebika amacala la emahofisini amapholisa kuze kuyefika emthethwandaba ohlelelwe ukuthetha lawomacala kuphela. Umamangala uthi angafika e-charge office, eqalisa nje ukubika udaba lwakhe, lungezwakala ukuba lugegela kwezocansi, luhle luye kuZimbabwe Republic Police (Z.R.P) Victim Friendly Unit (VFU).

I-VFC yona-ke ithi amapholisa eZRP VFU angaqeda ukucubungula lokuhlela udaba lukamamangala lwezocansi emaphepheni afaneleyo (docket), ilwamukele lolodaba ilulalele lokuluthetha ngobuciko baphezulu kusiya ngokuba umamangala unganani ubudala. Phela kuthi nxa bengabantwana abancane, amankazana, bethulele ubufakazi babo kweyinye indlu lapho okuyabe kungelabantu abanengi khona abangabaphazamisa. Kuba lomtshutshisi owaqeqetshela ukukhulumisana labo kuhle abantwana labo bekuleyo indlu. Nxa bexoxa, ubufakazi bonke buyabe buthathwa nguMantshi njalo bubonwa yinkundla yonke kumabonakude, ngokusemthethweni.

Kunzima kumamangala ukuthi ethule ubufakazi bokuhlukuluzwa kwakhe kwezocansi phambili kwexuku labantu kumbe yena umadlwengula ngokwakhe! Phela uthi nxa emkhangele acabange akwenziweyo laye umetheswacala awahlahle amehlo aphume abe zimbumbuluza okokuthi nxa umfakazi engelasibindi, uwela phansi. Lokhu kwananzelelwa-ke njalo kwabonakala ukuba kumele baphathwe kuhle abahlukuluzwa kwezocansi bakhululeke.

Kufuze ubufakazi babo bokulandisa ukuba icala ladalwa njani buphume kuhle njalo ngendlela okwenzakala ngayo.

Nxa bekhala, bekhombela endaweni ethize, betshengisa ukwesaba/bethithibala, kumbe ukwethuka uma bebona odoli lezitho ezikubodoli abathile, umthethwandaba weVFC uyabe uzuza ubufakazi obuqotho kuleyondlela yokukhuluma kwabo. Angithi siyazi sonke ukuba umuntu kakhulumi ngomlomo kuphela?

Lizakubona-ke ukuba losane ngokwalo lulakho ukwethula ubufakazi bokudlwengulwa kumbe ukuhlukuluzwa kwezocansi.

Abaphatheka kuVFC leVFU baqeqetshela umsebenzi lo baphelela bakwethu. Langaphandle kokusa umamangala kubodokotela ukuyahlolwa, bayakwazi ukukhulumisana labahlukuluziweyo kanye lokuphatha ubufakazi ababutholayo kusukela emapholiseni kuze kuyefika kubachwepheshi abafana lama-forensic scientists abahlola igazi, inhlanyelo kamadlwengula, inwele ezitholakala lapho okudalelwe khona icala kumbe kumamangala, izigqoko lakho konke okucatshangelwa ukuba kungabe kuchaphakalele ubufakazi becala lokudlwengulwa.

Ngokunjalo-ke bakwethu ubungcitshi bonke lobu kumele sibusebenzise ngokuphangisa ukuyabika amacala okwedlwengulwa amahola angu-72 engakedluli. Nxa kube lokuphazamiseka saze sedlula lesosikhathi, kakusilocala, hambani bodadewethu labomama kumbe lani bazali, lihambise abantwana emapholiseni kumbe esibhedlela esiseduze. Bakhona abeVFC kuwowonke amahofisi lawo. Xekanani lemikhuba yokwendisa abantwana besesebancane kumbe ukuqakathekisa ukukhulumisana lokubhadalisana emacaleni ezocansi. Lokhu kupha izigebenga igunya lokucabanga ukuthi ngizaxoliselwa kumbe uzibani angithi wakwenza kwaphela! Kulicala njalo kulengozi yokuthelelana imikhuhlane yengulamakhwa. Kwehlisa isithunzi sikamamangala kube lihlazo kuye empilweni yakhe yonke. Kumudle aze athi lalapho esefisa ukwakha umuzi wakhe nxa eyintombi kumbe umama ngokwakhe oyabe esethole umaqondana wakhe, ahlale ezidla unembeza ngento angayenzanga kodwa ayenziwayo.

Yebo ye, inkuthazo yokuthi abesifazana kumele bavunule imizimba yabo ingabi segcekeni, ikhona. Kodwa umhawu wokuhawukela uze udlwengule wena wesilisa, uyenqabeleka.

Uvikeleka ngcono ngaleyo ndlela kulokuthi kufane lomuntu ovinjwa ukudla yena ezazi ukuthi uyaminza, uyakudla kuphela ngenye indlela! Kodwa angazithiba yena yedwa kuba lula. Ngakho-ke sithi kwabesilisa, kasizithibeni bo, sibahloniphe abesifazana sazi ukuba yibo abaphethe ikusasa lethu sonke.

Umamangala ulelungelo lokubika icala lokudlwengulwa (rape), ukubanjwa kubi (indecent assault), ubutabane kwabesilisa (sodomy) loba ngasiphi isikhathi okutsho ukuthi loba amahola engiwaqambe phezulu esedlule kumbe sokuleminyaka. Kodwa-ke inkuthazo yethu yokuba liphuthume, ima injalo ngoba lokho kulondoloza ubufakazi obunengi ukwedlula uma uphuzile. Umamangala kumele ahlonitshwe yiVFC leVFU ngokugcweleyo, udaba lwakhe luyimfihlo yakhe lelunga leVFC/U. Umamangala kumele aziswe inombolo (reference) yecala lakhe lebizo lompholisa ophethe udaba lwakhe njalo aziswe sikhathi sonke ukuba selikusiphi isigaba. Lapho sokumele aye emthethwandaba, kumele anikwe ithuba elaneleyo lokulungiselela. Ngakho-ke lingadinwa bakwethu, zibikeni lezizindaba. Inengi likhala ngokuba ungavele ube ngufakazi kuba sengathi nguwe odale icala lingasapheli. Kasibekezele bakwethu ngoba amalungelo oluntu asilinganisa sonke ngokufanayo yikho sisithi abetheswa amacala basesemsulwa ngoba ilihlo lomthetho linjalo.

Ngesikhathi kucutshungulwa icala, umetheswacala laye uyabe ematasatasa lomdeni wakwabo bedinga amagqwetha.

Konke lokho kucina kuvela sengathi icala liyaphuza ukuthethwa kanti hatshi. Yikho kumele umamangala aziswe konke okwenzakalayo ngodaba lwakhe ukuze angakhathazeki. Bafakazi, khululekani liqhubeke ngempilo lemisebenzi yenu kungabi yikuba sokumele libethelelwe lapho elikhona.

Abaqubule loludaba nguEdmore Bhebhe isakhamuzi esidlwengule umzukulu waso oleminyaka engu-15 ubudala lo Gift Mwinde obambe unkazana oleminyaka engu-17 eyokuzalwa iganyavu. Yeyi madoda, kunzima! Kodwa-ke, uyatsha kuphela emhlabeni lasezulwini. Kasinineni isono bakwethu. Sima lapha okwalamuhla, sidibane kwelizayo.

Thumelani imibono yenu kunombolo yeWhatsApp u–0783185092 kumbe ebulenjini [email protected] / [email protected] / [email protected]

Related Posts

IHerentals ibusa kuzicoco ngoNkwenkwezi

Nkosilathi Sibanda IQEMBU leHerentals College liqhubeke ngokutshengisa ukuthi selingelinye lamaqembu alamandla kuCastle Lager Premier Soccer League ngemva kokuba umqeqetshi walo uCelestino Benza lomdlali uRalph Makanyara Kawondera bethole imiklomelo kaNkwenkwezi. UBenza…

Inkawu yemali icela ukuya emacansini lomniniyo . . . usiphatheleni unikela inkawu ayisebenzisa ‘ukubutha’ imali kwabanye

Gibson Mhaka KULEZINSUKU ilokitshi leCowdray Park koBulawayo seliphenduke laba yindawo egcwele indaba ezimangalisayo ngemva kokuba omunye usiphatheleni eveze inkawu athe isimhlukumeza ngemva kweminyaka eyisebenzisa ukuthathela abanye imali zabo. Indoda le,…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

×
×