Nkosilathi Sibanda
ABASAKHULAYO abamele inhlanganiso ezitshiyeneyo esabelweni sakoBulawayo sebecele amalunga ePhalamende ukuthi aqinise inhlelo zokuthi bathole usizo lwezempilakahle olwaneleyo lokuncediswa kwalabo abakhubazekileyo.
Lokhu kuvele kumhlangano obuqhutshwa yiParliamentary Youth Caucus leSADC Parliamentary Forum, obuhlanganise intsha ephuma emakolitshini, emanyuvesi lezinye inhlanganiso ezilwela amalungelo abantu abatsha ukuze bathole usizo kuSexual and Reproductive Health and Rights (SRHR).
Umhlangano lo ubuseLobengula Hall ngoMvulo.
Lapha bekulamalunga ePhalamende akukhomithi yezempilakahle akade elande ukuzothapha imibono yabasakhulayo.
Ekhuluma emele abantu abaphila lesimo se-albinism, uTanaka Mosi, uthe intsha ephila lokukhubazeka ibhekane lobunzima ekutholeni ulwazi losizo lwezempilakahle yemacansini.
“Abantu abakhubazekileyo labo balamalungelo afanayo labanye lokuthola ulwazi lensizakalo zempilakahle. Kodwa, iqiniso yikuthi abanengi basala ngaphandle ngenxa yokuthi indingeko zabo azinanzwa ngokweneleyo,” kutsho uMosi esethula umbono wakhe.
“Ulwazi kumele lufinyeleleke kubo bonke ukuze kungabi lomuntu osalela emuva.”
Uthe imikhankaso lemihlangano enjengale kumele ifinyelele lasemaphandleni ukuze kufinyelelwe abantu abavame ukusilela amathuba anjengala.
Ongusaziwayo odumileyo enkundleni zokuxhumana, “Umnikazi Wempuphu”, laye ugcizelele ukuqakatheka kokuphakamisa ukuncedwa kwentsha ephila lokukhubazeka kungxoxo ezimayelana lezempilakahle yezocansi.
“Kumele sakhe indawo lapho wonke umuntu omutsha azizwa emelwe njalo ezwakala, kungakhathalekile ukuthi uvela ngaphi kanye lesimo sempilo yakhe.”
Unxuse intsha ukuthi iphatheke kungxoxo ezithinta impilo zabo njalo isebenzise ngokuqina ukukhankasela inguquko emphakathini.
Abanye abasakhulayo abakade bekulumhlangano bakhale ngendleko eziphezulu kuntengo yokuthola usizo lwezempilakahle lobunzima ababhekana labo ekutholeni usizo ezibhedlela zikaHulumende.
UNkosazana Thandeka Ncube uthe ukuswela imali kuvimbela abanengi ekutholeni usizo abaludingayo.
“Kwezinye indawo akula zibhedlela lamakilinika njalo kwezinye indawo imali efunakalayo iphezulu kakhulu.
“Sifuna ukuphathiswa ukuze wonke umuntu athole usizo kungakhathalekile isimo sakhe semali,” kutsho uNkzn Ncube.
Omunye obekhona, uSipho Moyo, uthe intsha idinga indawo ezivikelekileyo lapho engathola khona usizo ngaphandle kokwesaba ukwahlulelwa.
“Ngezinye izikhathi siyesaba ukuya esibhedlela ngenxa yendlela esiphathwa ngayo. Sifisa ukuthi izisebenzi zempilakahle ziqeqetshwe ukuphatha kuhle intsha njalo bagcine imfihlo.”
Intsha iphinde yagcizelela ngokuqakatheka kokuthola ulwazi olupheleleyo ukuze ithathe izinqumo eziqondileyo ngempilo yayo.
Ilunga lePhalamende leMakhandeni-Luveve, uDescent Bajila, uthe intsha kumele iphatheke kuzo zonke ingxoxo lezinqumo ezithinta impilo yabo.
“Intsha kumele ibe yingxenye yengxoxo ezakha ikusasa. Asingeke siqhubeke sithathela intsha izinqumo singezwanga imibono yabo. Imihlangano enjengale iqakathekile ngoba ivumela intsha ukuthi iveze imibono yayo,” kutsho uBajila.
Uthe ukutholakala kolwazi oluqondileyo kunika intsha amandla okwenza izinqumo eziqondileyo.
“Ulwazi ngamandla. Nxa intsha ingelalo ulwazi oluqondileyo iba sengozini yokukhohliswa yimibono engayisiyo. “Kumele uHulumende, izibhedlela lemphakathi kusebenze ndawonye ukuqinisekisa ukuthi intsha iyaluthola ulwazi eludingayo,” kutsho uBajila.
Umgcinisihlalo weParliamentary Youth Caucus njalo elilunga lePhalamende leYouth Quota eManicaland, uStanley Sakupwanya, uncome intsha ngokuphatheka, ukuzimisela okukhulu lokukhuluma ngokukhululeka ngesikhathi sengxoxo.
“Siyajabula ngendlela intsha yakoBulawayo eze ngayo. Iveze sobala izikhalazo, amathemba lezifiso ezimayelana lezempilakahle yezocansi. Yikho kanye esikufunayo kulezi ingxoxo,” kutsho uSakupwanya.
Uthe inhloso yale imihlangano yikwenza ukuthi amazwi abasakhulayo azwakale lapho kusenziwa imithetho lenhlelo ezithinta impilo yabo.
USakupwanya uthe iParliamentary Youth Caucus izaqhubeka ikhankasela izidingo lezifiso zentsha.
“Umsebenzi wethu njengabammeli bentsha kuleli yikuphakamisa amazwi abo. Izikhalazo ezivezwe lapha ezigoqela indleko eziphezulu, ukusilela kolwazi, ukugcinwa kwemfihlo lokunye.”
Ngemva komhlangano wakoBulawayo, imihlangano efanayo izaqhutshelwa eMasvingo, Kwekwe, Kadoma le-Epworth.




