Online Reporter
Charles Dube
KuHawu Labafundi 3 lafunda ngesenzukuthi. Lathi isenzukuthi yisikhanyiso. Isikhanyiso lucezu lwenkulumo olugoqela izigaba ezimbili. Esakuqala njengoba sesitshilo yisenzukuthi. Esesibili yisandiso.
Isandiso njengesikhanyiso ligama elikhanyisa ngesichasiso, ngesenzo, ngesibanjalo kanje langezinye izikhanyiso mayelana lesikhathi, lendawo kanye lesimo.
Izibonelo: Ugogo ufuna ingiga enkulu kakhulu. (enkulu yisichasiso; kakhulu: yisandiso). Ukhulu uhamba kancane. (uhamba: yisenzo; kancane: yisandiso). Kanti mubi kangaka umakoti: (mubi
yisibanjalo: kangaka: yisandiso). Ufika lapha kusasa. (lapha: yisandiso: kusasa: yisandiso).
Nansi eminye imihlobo yesandiso: Izandiso ezikhomba isikhathi. Zinengi izandiso ezikhomba isikhathi. Ezinye zazo yilezi: kuthangi, izolo, lamuhla, kusasa, ngomhlomunye, nyakenye, nyakomunye, emathathakusa, emadabukakusa, ekuseni, ntambama, kusihlwa, ebusuku, ekadeni, kudala, mandulo, kuqala, endulo, (njalonjalo).
Isandiso sokukhomba. Kulesandiso esisodwa esiNdebeleni. Njengesabizwana sokukhomba lesisandiso singakhomba eduze, buqamama, loba kude. Nansi lapha: lapha, lapho, laphaya.
Izandiso zendawo. Loluhlobo lwesandiso yilo esijayele ukulusebenzisa insuku ngensuku. Izandiso ezivela emabizweni amadolobho. La siwethula ngaphansi kwezihloko ibizo lesandiso sendawo: iHarare – eHarare; iGweru –eGweru; iGoli –eGoli; iLusaka – eLusaka.
Kususwa unkamisa osekuqaleni kwebizo kufakwe unkamisa endaweni yakhe. Ibizo iBulawayo’ lakha isandiso sendawo ngokuqalisa ngesakhi ko- endaweni kankamisa wokuqala walelobizo –koBulawayo.
