UCWANINGO lwenhlanganiso yezempilakahle emhlabeni, iWorld Health Organization, luveze ukuthi isifo sofuba sibamba abantu abangaphezu kwe-10,7 million emhlabeni wonke jikelele njalo ngomnyaka yiloba zikhona izindlela zokusenqabela lokuselapha uma sitholakale masinyane emzimbeni.
Ngenxa yalesi sizatho isikhulu esiphezulu senhlanganiso yezempilakahle ezimeleyo i-Affinity Health, uMnumzana Murray Hewlett, uthe sithi lezi zibalo eziphezulu kangaka zabahaqwe yi-TB ziqhubeka lokwandisa umthwalo emiphakathini emhlabeni jikelele.
“Lokhu futhi kubeka engozini labantu abahlala loba abasondelene labanye abalalesi sifo, kanjalo lalabo abahlala ezindaweni ezisilela amakilinika kumbe izibhedlela, kungakho kumqoka ukuqonda umehluko phakathi kokuphathwa yisifo sofuba lokuhaqwa yiso ngokuthelelwa omunye umuntu, lokwazi ukuthi ulufuna nini usizo ngalokho,” kutsho uHewlett.

Ebantwini abanengi, ukuqedela ukusebenzisa imishanguzo yokwelapha isifo sofuba kuvame ukwenza bazizwe sengathi bavale ikhasi ebelinzima kakhulu lempilo yabo. Okubi yikuthi kuyenzeka ukuthi kwabanye abantu lesi sifo sibuye okwesibili, okungaba ngenxa yokuthi igcikwane laso aliphumanga laphela nya emzimbeni noma kube yikuphinda uhaqwe ngamanye amagcikwane eyamene laso, akubuyisele emuva.
Isifo sofuba esithelelanwayo sidalwa ngamagciwane abizwa ngokuthi mycobacterium tuberculosis, lesivame ukuhaqa ngokutshaya kuzwele emaphatshini, siyakwazi futhi ukwenabela lakwezinye ingxenye zomzimba okungaba sezinsweni, emgogodleni lasengqondweni.
Uma usebenzisa amaphilisi akho ngendlela efanele, lesi sifo siyelapheka. Ukuselapha kugoqela ukusebenzisa amaphilisi yakho okwezinyanga ezithile okuvame ukuthi kube ngeziyisithupha, kanti futhi kumqoka ukulandela imiyalelo yokusebenzisa amapilisi ukuqinisekisa ukuthi uwatshaya uwaqede nya amagcikwane adale ukuthi sikuhaqe.
Isifo lesi silakho ukuphenduka okwesibili kodwa kungenzeka ngendlela ezimbili — okungaba yikuthi ngesikhathi usebenzisa amaphilisi akho aliphumanga kuhle igcikwane, noma kube yikuthi uphinde utheleleke ngaso okwesibili.
I-TB relapse, okuyilapho okusuke kuwukuthi ngenkathi usebenzisa amaphilisi akho igcikwane alikhucululekanga kahle, okuvame ukudalwa yikuphangisa ukwekela ukusebenzisa amaphilisi ungakawaqedi, noma kube yikuthi ubuye ukhohlwe ukusebenzisa amaphilisi akho, noma mhlawumbe kube yikuthi umzimba wakho awuwamukeli amaphilisi ngendlela efaneleyo.
Lokhu kuvame ukuziveza ngemva kwezinyanga ezimbalwa loba iminyaka embalwa waqeda ukusebenzisa amaphilisi alesi sifo. Kungakho kubalulekile ukuthi usebenzise amaphilisi akho uze uwaqede ngendlela efaneleyo.
I-TB re-infection yona iyisimo esenzakala ngokuthi umuntu owayekade elesifo sofuba, waselapha kahle saphela, aphinde abanjwe yiso futhi ngokuqhubeka kwesikhathi. Kulokhu kuvama ukuthi lesi sifo sibuye sesilamandla aphindiweyo kulakuqala.
Lokhu akutsho ukuthi amaphilisi akho awakusizanga ekuqaleni, kepha kusuke kutsho ukuthi isimo sendawo ohlala kuyo, noma abantu ohlala labo — okukodwa kwakho noma kokubili kukuqhatha lalesi sifo okwesibili.
Amagciwane esifo sofuba anda kancane, kancane okutsho ukuthi izimpawu zaso ziyanyamalala ube ungakelapheki ngokupheleleyo, ngakho uma ungawekela amaphilisi akho kungakabi yisikhathi esifaneleyo — usuke uvumela ukuthi amagcikwane ande, okukubeka engcupheni yokubanjwa yisifo okwesibili.
Kanti futhi enye ingozi enkulu yikuthi, ukungaqedi amaphilisi akho ngesikhathi esifaneleyo, kungenza ukuthi uphathwe luhlobo lwalesi sifo oluyingozi kakhulu ngokuthi kunzima ukulwelapha, futhi uma selukuphethe ludinga ukunakekelwa okwengeziwe kunokujwayelekile. —Isolezwe




